ثبت دقیق تولد و وفات شهروندان و صدور بهموقع اسناد هویتی، از ارکان اساسی دولتداری مدرن به شمار میرود. در افغانستان، نبود یک سیستم مؤثر در این عرصه سبب بروز مشکلات گسترده حقوقی، اجتماعی، اقتصادی و امنیتی گردیده است. برای رفع این مشکلات، ایجاد یک سیستم معیاری، شفاف و پاسخگو یک نیاز جدی است.
مشکلات موجود
- عدم ثبت منظم تولد و صدور سند هویت:
بسیاری از کودکان تا سالها بدون سند هویت باقی میمانند. نه خانوادهها مکلفیت قانونی در ثبت تولد دارند و نه دولت یک میکانیزم مؤثر برای پیگیری این امر ایجاد کرده است.
- نقص در درج تاریخ تولد:
در بیشتر اسناد تنها سال تولد درج میشود و روز و ماه مشخص نمیگردد. حتی در جریان صدور تذکرههای برقی، تاریخها بهصورت غیرمعیاری تعیین میشوند. - اشتباهات املایی و تفاوت در نامها:
ثبت نادرست نامها (مانند درج پسوند در یک سند و حذف آن در سند دیگر) باعث بروز مشکلات حقوقی و اداری در آینده میگردد. - نبود ثبت منظم وفیات:
وفیات بهطور رسمی در افغانستان ثبت نمیشوند، از اینرو آمار دقیق نفوس کشور در دسترس دولت قرار ندارد.
پیشنهادات اجرایی
- ایجاد پیوند میان مراکز صحی و اداره ثبت احوال نفوس:
- تمامی ولادتها در مراکز صحی با ذکر دقیق روز، ماه و سال ثبت شوند.
- یک نسخه به والدین داده شود و نسخه دیگر مستقیم به اداره ثبت احوال نفوس ارسال گردد.
- والدین مکلف گردند ظرف ۱۰ تا ۱۵ روز برای گرفتن سند هویت نوزاد اقدام کنند.
- ثبت منظم وفیات:
- مراکز صحی مکلف شوند تمامی موارد وفات را ثبت کنند.
- پس از تأیید شورای قریه یا نهاد محلی، این معلومات به اداره ثبت احوال نفوس ارسال گردد.
- با این روش آمار دقیق نفوس کشور قابل دسترس خواهد بود.
- دیجیتالیسازی و معیارسازی اسناد:
- ایجاد بانک اطلاعاتی ملی (دیجیتال و بایومتریک) برای ثبت تولد، وفات، ازدواج و طلاق.
- راهاندازی سیستم خودکار برای جلوگیری از اشتباهات املایی و ثبت تکراری.
- وضع قوانین الزامآور:
- تصویب قانون که والدین را مکلف سازد در مدت معین سند هویت نوزاد را اخذ کنند.
- وضع جرایم یا محرومیت از برخی خدمات دولتی در صورت عدم رعایت این قانون.
- افزایش آگاهی عامه:
- راهاندازی برنامههای آگاهیدهی در سطح قریه و ولسوالی در مورد اهمیت ثبت تولد و وفات.
- استفاده از رسانهها و شبکههای اجتماعی برای تشویق مردم به گرفتن اسناد هویتی.
- هماهنگی با سایر ادارات دولتی:
- پیوند سیستم ثبت احوال نفوس با وزارتهای معارف، صحت عامه و مالیه برای برنامهریزی بهتر.
- ایجاد دسترسی محدود برای نهادهای امنیتی به دیتابیس نفوس بهمنظور شناسایی سریع و جلوگیری از جعل هویت.
چرا این پیشنهاد؟
اصلاح سیستم ثبت احوال نفوس یک ضرورت ملی است. با عملیسازی این پیشنهادات، دولت افغانستان میتواند:
- آمار دقیق نفوس کشور را به دست آورد.
- از مشکلات حقوقی و اجتماعی ناشی از اسناد نادرست جلوگیری نماید.
- زمینه برنامهریزی درست در عرصههای امنیتی، اقتصادی، آموزشی و صحی را فراهم کند.
- اعتماد مردم را نسبت به شفافیت و اعتبار اسناد هویتی افزایش دهد.
نویسنده: صبغت الله علم